Mesai Saatleri Dışında İşverenin Araması Ve İşçinin Ulaşılmama Hakkı
Hukuki Danışmanlık Almak İster Misiniz?
Av. Can Kilercioğlu ile doğrudan iletişime geçin.
MESAİ SAATLERİ DIŞINDA İŞVERENİN ARAMASI VE İŞÇİNİN ULAŞILAMAMA HAKKI
Kilercioğlu Hukuk & Danışmanlık olarak Bandırma, Balıkesir ve Edincik bölgesinde iş hukuku alanında işçi ve işveren tarafına yönelik avukatlık ve danışmanlık hizmeti vermekteyiz. Fazla mesai ücreti, işçilik alacakları, iş sözleşmesinin feshi ve uzaktan çalışmadan doğan uyuşmazlıklarda vekillik ve hukuki destek sağlamaktayız.
Akıllı telefonların ve kurumsal mesajlaşma uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte birçok işçi mesai bittikten sonra dahi işle ilgilenmek zorunda kalmaktadır. Akşam saatlerinde gelen bir e-posta, hafta sonu atılan acil kodlu bir mesaj veya gece yarısı yapılan kısa bir telefon görüşmesi artık çalışma hayatının olağan parçası haline gelmiştir. Bu durum özellikle uzaktan ve evden çalışanlar açısından iş ile özel hayat arasındaki sınırı tamamen ortadan kaldırmaktadır. Peki işçi mesai saatleri dışında işverenin mesajlarına ve aramalarına cevap vermek zorunda mıdır. Bu sorunun cevabı ulaşılamama hakkı kavramında saklıdır.
Ulaşılamama Hakkı Nedir
Ulaşılamama hakkı, çalışanın mesai saatleri dışında işvereni tarafından dijital araçlarla rahatsız edilmemesini, çağrılara yanıt vermeme özgürlüğünü ve bu tutumu nedeniyle herhangi bir yaptırımla karşılaşmamasını güvence altına alan bir haktır. Bu hak yalnızca iletişimin engellenmesini değil, aynı zamanda işçinin işle ilgili yükümlülüklerinin tamamen sona erdiği bir zaman diliminin tanınmasını da içermektedir.
İşçinin sürekli çevrimiçi tutulması iş ve özel yaşam dengesini bozmakta, dijital tükenmişlik ve strese yol açmaktadır. Bu durum Anayasamızda güvence altına alınan dinlenme hakkını ve iş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki ruh sağlığını koruma ilkesini ihlal etmektedir. Avrupa Parlamentosu da bu risklere dikkat çekerek ulaşılamama hakkının temel bir hak olarak tanınması gerektiğini vurgulamıştır.
İşçi Mesai Dışı İletişime Cevap Vermek Zorunda Değildir
Hukuki ilke açıktır. İşçinin dinlenme süresi içinde ulaşılabilir olmaması esastır. İşçilerin çalışma saatleri dışında ulaşılabilir olmamayı talep etme hakkı bulunmaktadır. Teknolojik araçlarla iş görmesi istense dahi bu talimat kişilik haklarına müdahale niteliği taşıdığından işçi buna uymak zorunda değildir.
Önemle belirtmek gerekir ki işçinin her an ulaşılabilir olma hususunda rızasının alınmış olması da durumu hukuka uygun hale getirmez. Çünkü işçi kendi aleyhine olacak şekilde, dinlenme hakkı gibi emredici nitelikteki bir haktan feragat edemez. Sözleşmeye konulan her an ulaşılabilir olma yükümlülüğü bu nedenle işçiyi bağlamaz.
Uygulamada ulaşılamama hakkının ihlali çoğunlukla kısa bir onay ya da anlık bir mesaj gibi önemsiz görünen taleplerle ortaya çıkmaktadır. Ancak süresi ne kadar kısa olursa olsun işçinin zihnen işten uzaklaşmasını engelleyen her türlü talep dinlenme hakkını ihlal etmektedir. Bu talepler yalnızca ücret veya süre ekseninde değerlendirilemez, işçinin özel yaşamı ve kişilik hakları da korunmalıdır.
İşverenin Koruma ve Gözetme Borcu
Türk hukukunda Fransa örneğindeki gibi bağlantıyı kesme hakkını doğrudan düzenleyen özel bir yasa henüz bulunmamaktadır. Ancak bu hakkın temel dayanağı işverenin işçiyi koruma ve gözetme borcudur. İşveren bu yükümlülük çerçevesinde işçinin haklı menfaatlerine ters düşen davranışlardan kaçınmak zorundadır.
İşverenin çalışma süreleri dışında işçiyi dijital iletişim araçlarıyla sürekli araması, kısa mesaj veya e-posta göndererek dinlenme sürelerini iş ile ilgilenerek geçirmesine sebep olması koruma ve gözetme borcuna açıkça aykırılık oluşturur. İşveren sadece kendisinin değil, işveren vekilinin veya diğer çalışanların da işçiyi dinlenme sürelerinde rahatsız etmesini ve bu durumun bir tür psikolojik tacize dönüşmesini engellemekle yükümlüdür.
Mesai Dışı İletişim Fazla Çalışma Sayılabilir
İşverenin mesai dışında gönderdiği bir e-posta veya anlık mesaj işçi üzerinde zımni bir talimat etkisi yaratarak onu fiilen iş görmeye zorlayabilir. Yargıtay işçinin mesai saatleri dışında işverenle yaptığı yazışmaları ve e-posta trafiğini fazla çalışmanın ispatında geçerli delil olarak kabul etmektedir. Yüksek Mahkeme işçinin fiilen çalışmasa dahi işverenin talimatını beklemek üzere hazır bulunduğu süreleri çalışma süresinden sayarak ulaşılamama hakkını dolaylı olarak destekleyen bir yaklaşım sergilemektedir.
İşçinin mesai saatleri dışında sisteme giriş yaptığının kayıtlardan tespit edilmesi halinde bu durumun işverenin zımni talimatıyla gerçekleştiği kabul edilmeli ve aksini ispat yükü işverene yüklenmelidir.
Çözüm İçin Sözleşmesel Önlemler
Bu sorunun önlenmesi için uzaktan çalışma sözleşmelerinde işçinin ulaşılabilir olduğu çekirdek saatler ile kesin bağlantı kesme zamanları net biçimde belirlenmelidir. Planlanan saatler dışındaki iletişimin fazla çalışma sayılacağı sözleşmeye yazılmalıdır. Ayrıca işveren sunucularının belirli saatlerde e-posta akışını durdurması veya mesai dışı otomatik yanıt sistemleri gibi teknik önlemler de hukuki korumanın fiilen hayata geçmesine katkı sağlar.
Sonuç
İşçinin mesai saatleri dışında işverenin mesajlarına ve aramalarına cevap verme zorunluluğu bulunmamaktadır. Dinlenme hakkı emredici nitelikte olduğundan işçi bu haktan rızasıyla dahi vazgeçemez. Mesai dışında işle ilgilenmek zorunda kalan işçi koşulları varsa bu süreleri fazla çalışma olarak talep edebilir. İşverenin mesai dışı sürekli iletişimi koruma ve gözetme borcuna aykırılık oluşturur ve somut olayın özelliğine göre işçiye çeşitli haklar tanır. Bu nedenle ulaşılamama hakkına ilişkin uyuşmazlıklarda hukuki destek alınması yararlı olacaktır.