İş Kazasında Kaçınılmazlık İlkesi İşvereni Sorumluluktan Kurtarır Mı
Hukuki Danışmanlık Almak İster Misiniz?
Av. Can Kilercioğlu ile doğrudan iletişime geçin.
İŞ KAZASINDA KAÇINILMAZLIK İLKESİ İŞVERENİ SORUMLULUKTAN KURTARIR MI
Kilercioğlu Hukuk & Danışmanlık olarak Bandırma, Balıkesir ve Bursa bölgesinde iş hukuku alanında işçi ve işveren tarafına yönelik avukatlık ve danışmanlık hizmeti vermekteyiz. İş kazası ve meslek hastalığı tespiti, iş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun açtığı rücu davaları ve işveren savunmasına ilişkin süreçlerde vekillik ve hukuki destek sağlamaktayız.
İş kazası davalarında işverenin en sık başvurduğu savunmalardan biri kazanın kaçınılmaz olduğu, yani alınabilecek bütün önlemler alınsa dahi önlenemeyeceği yönündedir. Bu savunma haklı olduğunda işverenin sorumluluğunu azaltabilir ya da tamamen ortadan kaldırabilir. Ancak kaçınılmazlık her durumda kabul edilen bir savunma değildir ve sıkı koşullara bağlıdır. Bu yazıda iş kazalarında kaçınılmazlık ilkesinin ne anlama geldiği ve işverenin sorumluluğuna etkisi ele alınmaktadır.
Kaçınılmazlık Nedir
İş ve sosyal güvenlik hukukunda kaçınılmazlık, iş kazasının veya meslek hastalığının ortaya çıkmaması için alınması gereken bütün önlemlerin alınmasına rağmen meydana gelen, işveren tarafından öngörülemeyen ve önüne geçilemeyen olayları ifade eder. Mevzuatta da kaçınılmazlık, olayın meydana geldiği tarihte geçerli bilimsel ve teknik kurallar gereğince alınacak tüm önlemlere rağmen iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesi durumu olarak tanımlanmıştır.
Burada en kritik nokta şudur. İşveren alınması gerekli herhangi bir önlemi almamışsa olayın kaçınılmazlığından söz edilemez. Yani kaçınılmazlık savunmasının kabul edilebilmesi için işverenin üzerine düşen bütün yükümlülükleri yerine getirmiş olması şarttır.
Kaçınılmazlık, Mücbir Sebep ve Beklenmeyen Hal Farkı
Uygulamada kaçınılmazlık ile karıştırılan iki kavram vardır. Mücbir sebep, sel, fırtına, savaş ve deprem gibi dışarıdan gelen, hem kaçınılamaz hem de öngörülemez nitelikteki olaylardır. Beklenmeyen hal ise mücbir sebebe göre daha öznel ve özel olaylardır. Örneğin hava tahminlerinde güneşli öngörülen bir günde fırtına çıkması ya da bakımları düzenli yapılmış olmasına rağmen bir ekipmanın teknik arıza vermesi beklenmeyen hale örnek gösterilebilir.
Kaçınılmazlık esasen bu kavramların derecelendirilmesine ilişkindir. Somut olaydaki kaçınılmazlık mücbir sebep düzeyine ulaşıyorsa iş kazası ile işveren arasındaki nedensellik bağını keser ve sorumluluk ortadan kalkar. Beklenmeyen hal düzeyinde kalıyorsa nedensellik bağını tamamen kesmez ancak zayıflatarak tazminatta indirime yol açar.
Yargıtay Kaçınılmazlığı Dar Yorumlar
Yargıtay kaçınılmazlık savunmasını dar yorumlamakta ve önlenebilir olayları kaçınılmazlık kapsamına almamaktadır. Bu konuda verdiği kararlarda somut örnekler üzerinden değerlendirme yapmaktadır.
Örneğin bir inşaat işçisinin duvara beton çivisi çakarken çivinin başının kırılıp gözüne kaçması olayında çivinin kırılması irade dışı ve önlenemez bir durumdur. Ancak kırılan çivinin işçinin gözüne kaçması önlenemez değildir. Çünkü çalışma sırasında koruyucu gözlük kullanılarak bu sonucun önüne geçilebilir. Bu nedenle böyle bir olayda kaçınılmazlıktan söz etme imkanı bulunmamaktadır.
Yine Yargıtay, işverenin iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketlerinin tespit edildiği bir olayda, kazanın meydana gelmesinde kaçınılmazlık faktörünün rol oynadığından bahsetmenin mümkün olmadığına hükmetmiştir. Yani işveren önlem almamışsa kaçınılmazlık savunması dinlenmez.
Sorumluluğa Etkisi Kusur Oranı Üzerinden Olur
Kaçınılmazlığın önemi, tazminat hesabında işverenin kusur oranının belirlenmesinde dikkate alınmasıdır. İşverenin sorumluluğu kusur sorumluluğu niteliğindedir ve bu sorumluluğu azaltan ya da kesen üç durum vardır. Bunlar mücbir sebep, üçüncü kişilerin kusuru ve zarar gören işçinin kusurudur.
Kaçınılmaz olay nedensellik bağını kesmese bile hükmedilecek tazminat miktarını azaltabilir. Örneğin somut olayda kaçınılmazlık katkıda bulunuyorsa, bu katkı oranında tazminattan indirim yapılır. Belirlenen bu kusur ve kaçınılmazlık oranları, Sosyal Güvenlik Kurumunun işverene açacağı rücu davası bakımından da büyük önem taşır, çünkü Kurum işverene ancak kusuru oranında rücu edebilir.
Meslek Hastalıklarında Durum Farklıdır
Kaçınılmazlığın tespiti iş kazaları ile meslek hastalıkları bakımından farklılık gösterir. Meslek hastalıkları iş kazalarına göre çok daha uzun sürede oluştuğundan, kaçınılmazlığın hastalığın ortaya çıkışındaki etkisini belirlemek zorlaşır. Yargıtay özellikle pnömokonyoz gibi hastalıklara ilişkin kararlarında, işverenin her türlü tedbiri almış olsa bile işin ve işyerinin niteliği nedeniyle hastalığın ortaya çıkmasının muhtemel olduğu durumlarda belli oranda bir kaçınılmazlıktan söz edilebileceğini belirtmektedir. Bu nedenle meslek hastalıklarında kaçınılmazlık payı, işçinin çalıştığı iş kolu, çalışma süreleri ve hastalığın türü gibi etkenler dikkate alınarak ayrıca değerlendirilir.
Sonuç
İş kazasında kaçınılmazlık ilkesi işvereni her zaman sorumluluktan kurtarmaz. Kaçınılmazlık savunmasının kabul edilebilmesi için işverenin alınması gereken bütün önlemleri almış olması gerekir. İşveren önlem almamışsa kaçınılmazlıktan söz edilemez. Kaçınılmazlık mücbir sebep düzeyine ulaştığında nedensellik bağını keserek sorumluluğu ortadan kaldırır, daha düşük düzeyde kaldığında ise yalnızca tazminatta indirime yol açar. Her olay kendi özel koşullarına göre değerlendirildiğinden, kaçınılmazlık savunmasının doğru kurulması veya buna karşı çıkılması için sürecin bir avukatın hukuki desteğiyle yürütülmesi yararlı olacaktır.