İş Davalarında Arabuluculuk Zorunlu mu, Görüşmeye Katılmazsam Ne Olur?

İş Davalarında Arabuluculuk Zorunlu mu, Görüşmeye Katılmazsam Ne Olur?
 

Bandırma, Gemlik ve Balıkesir bölgesinde iş hukuku ve işçilik alacakları konularında hukuki destek arayan kişiler için dava şartı arabuluculuk süreci, anlaşma tutanağının hazırlanması ve anlaşmama halinde dava aşamasında vekillik ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktayız.
 

İşçilik alacakları için doğrudan mahkemeye başvurmak artık mümkün değildir. 2018 yılından itibaren iş uyuşmazlıklarının büyük bölümünde arabulucuya başvurmak, davanın görülebilmesi için aranan bir ön şart haline geldi. Bu aşama atlandığında dava esasa girilmeden reddedilir. Sürecin kısa süreli olması ve sonuçlarının bağlayıcı olabilmesi, arabuluculuk masasında verilen kararların dikkatle değerlendirilmesini gerektirir. Görüşmeye katılmamanın da somut mali sonuçları vardır.
 

HANGİ DAVALARDA ARABULUCULUK ZORUNLUDUR?
İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesi kapsamı belirler. Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. 28 Mart 2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanunla eklenen cümle ile bu alacak ve tazminatla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları hakkında da aynı hüküm uygulanır hale gelmiştir. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti ve işe iade talepleri bu kapsamdadır. Kanun ayrıca gazeteci ile gemiadamının da bu madde kapsamında işçi sayılacağını belirtmiştir.
 

HANGİ UYUŞMAZLIKLAR KAPSAM DIŞINDADIR?
Kanun önemli bir istisna getirmiştir. İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında dava şartı arabuluculuk hükmü uygulanmaz. Yani iş kazası nedeniyle açılacak tazminat davalarında arabulucuya gitme zorunluluğu bulunmaz, doğrudan dava açılabilir. Bu istisnanın nedeni, iş kazası dosyalarının kusur incelemesi ve maluliyet tespiti gibi teknik değerlendirmeler gerektirmesidir. Tarafların isteğe bağlı olarak arabuluculuğa başvurmaları ise her zaman mümkündür.
 

SÜREÇ NE KADAR SÜRER VE NASIL İŞLER?
Kanun süreci kısa tutmuştur. Başvuru, karşı tarafın veya karşı taraf birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabulucu, komisyon başkanlıklarına bildirilen listeden büro tarafından belirlenir, ancak taraflar listede yer alan bir arabulucu üzerinde anlaşırlarsa o kişi görevlendirilir. Arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir. Görüşmelere taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir. İşverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanı da görüşmelerde işvereni temsil edebilir ve son tutanağı imzalayabilir.
 

GÖRÜŞMEYE KATILMAZSAM NE OLUR?
Katılmamanın doğrudan mali sonucu vardır. İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesinin on ikinci fıkrasına göre, taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda, toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile, karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Bu hüküm 7 Kasım 2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Değişiklikten önce katılmayan taraf yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulurken, bugün sorumluluk yarısıyla sınırlıdır. Ayrıca bu taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekalet ücretinin yarısına hükmedilir. Her iki taraf da katılmazsa, açılacak davalarda tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.
 

BAŞVURU ZAMANAŞIMINI ETKİLER Mİ?
Etkiler ve bu, işçi lehine önemli bir korumadır. İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesinin on yedinci fıkrasına göre, arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bu hüküm, arabuluculuk sürecinde geçen zamanın işçinin aleyhine sonuç doğurmasını engeller. Özellikle işe iade taleplerinde sürelerin çok kısa olduğu düşünüldüğünde bu koruma belirleyici olur. Sürenin durması, başvurunun büroya yapıldığı anda başlar. Bu nedenle başvuru tarihinin belgelenmesi önem taşır.
 

ANLAŞMA TUTANAĞI SONRADAN DAVA KONUSU OLUR MU?
Arabuluculuk sonunda varılan anlaşma taraflar bakımından bağlayıcıdır ve kural olarak aynı konuda yeniden dava açılmasına engel oluşturur. Bu nedenle tutanağın kapsamı büyük önem taşır. Hangi alacakların anlaşmaya dahil edildiği, hangilerinin saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır. Genel ve kapsayıcı ifadelerle imzalanan tutanaklar, işçinin farkında olmadığı alacaklardan da feragat etmesi sonucunu doğurabilir. İşe iade görüşmelerinde ise kanun ek şartlar aramıştır. Tarafların işe başlatma tarihini, çalıştırılmadığı süreye ilişkin ücret ve diğer hakların parasal miktarını ve işe başlatılmaması durumunda ödenecek tazminatın parasal miktarını belirlemeleri zorunludur. Aksi takdirde anlaşma sağlanamamış sayılır.
 

ARABULUCULUK ÜCRETİNİ KİM ÖDER?
Kanun ücreti sonucuna göre paylaştırır. İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesine göre tarafların anlaşmaları halinde arabuluculuk ücreti, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin eki Ücret Tarifesinin ikinci kısmına göre aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır. Bu durumda ücret, tarifenin birinci kısmında belirlenen iki saatlik ücret tutarından az olamaz. Anlaşma sağlanamazsa durum farklıdır. Taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda anlaşılamaması hallerinde, iki saatlik ücret tutarı Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. İki saatten fazla süren görüşmeler sonunda anlaşılamazsa, iki saati aşan kısma ilişkin ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır. Bu şekilde ödenen arabuluculuk ücreti yargılama giderlerinden sayılır. Ayrıca maddenin on beşinci fıkrası, Anayasa Mahkemesinin 3 Haziran 2025 tarihli kararıyla iptal edilmiştir.
 

Arabuluculuk, iş uyuşmazlıklarında atlanamayacak bir aşamadır ve üç haftalık kısa süresiyle hızlı sonuç verir. Ancak masada varılan anlaşmanın bağlayıcı olması, tutanağın içeriğinin dikkatle kurulmasını gerektirir. İlk toplantıya katılmamanın yargılama gideri sonucu da göz ardı edilmemelidir. Bu nedenle görüşmelere hazırlıklı gitmek ve iş hukuku alanında deneyimli bir avukattan destek almak yerinde olur.

19.08.2026 14 Av. Can KİLERCİOĞLU