Evden Çalışan İşçinin Fazla Mesai Ücreti Hakkı Ve Talep Koşulları
Hukuki Danışmanlık Almak İster Misiniz?
Av. Can Kilercioğlu ile doğrudan iletişime geçin.
EVDEN ÇALIŞAN İŞÇİNİN FAZLA MESAİ ÜCRETİ HAKKI VE TALEP KOŞULLARI
Kilercioğlu Hukuk & Danışmanlık olarak Gönen, Bandırma ve Manyas bölgesinde iş hukuku alanında işçi ve işveren tarafına yönelik avukatlık ve danışmanlık hizmeti vermekteyiz. İşten çıkarılma, iş sözleşmesinin feshi, kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti ve işçilik alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda vekillik ve hukuki destek sağlamaktayız.
Salgın döneminden bu yana evden çalışma ve uzaktan çalışma birçok işçi açısından geçici bir uygulama olmaktan çıkıp kalıcı bir çalışma biçimine dönüştü. Bu dönüşüm beraberinde önemli bir soruyu da getirdi. İşçi işyerine gitmeden evinde çalışırken normal mesaisinin üzerinde çalıştığında fazla mesai ücretine hak kazanır mı. Uygulamada birçok işçi evde geç saatlere kadar çalıştığı halde bu çalışmanın karşılığını alamayacağını düşünmekte, birçok işveren de uzaktan çalışmada fazla mesai ücretinin doğmayacağını ileri sürmektedir. Oysa hukuki durum bu yaygın kanının aksine işçi lehine bir tablo ortaya koymaktadır.
Uzaktan Çalışmada Fazla Mesai Kuralı Değişmez
İş hukukumuzda haftalık çalışma süresinin temel sınırı kırk beş saattir. İşçinin haftalık toplam çalışmasının kırk beş saati aşması halinde aşan kısım fazla çalışma sayılır. Bu sınır işçinin nerede çalıştığına bağlı olarak değişmez. İşçinin işyerinde değil de evinde veya başka bir mekânda çalışıyor olması bu kuralı ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla uzaktan çalışan işçinin haftalık yasal sınırın üzerindeki her çalışması da fazla çalışma hükümlerine tabidir ve bu çalışmanın yüzde elli zamlı ücretle ödenmesi gerekir.
Aynı şekilde günlük çalışma süresinin de bir üst sınırı bulunmaktadır. Tarafların anlaşmasıyla haftalık çalışma süresi farklı günlere dağıtılabilse dahi günlük çalışma süresi hiçbir şekilde on bir saati aşamaz. Yargıtay uygulamasına göre haftalık kırk beş saatlik sınır aşılmasa bile günlük on bir saati aşan çalışmalar fazla çalışma kabul edilir ve zamlı ücrete tabi olur. Uzaktan çalışan işçi bakımından da bu günlük sınır geçerlidir.
Eşit Muamele İlkesi
Uluslararası Çalışma Örgütü belgeleri ve Avrupa Tele Çalışma Çerçeve Anlaşması uzaktan çalışan işçilerin çalışma süreleri ve dinlenme hakları bakımından işyerinde çalışan emsalleriyle eşit muamele görmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu ilke uyarınca uzaktan çalışan işçi de fazla çalışma ücretine, serbest zaman kullanımına ve dinlenme haklarına işyerinde çalışan bir işçi ile aynı koşullarda sahiptir. İşçinin gözle görülür bir denetim altında olmaması bu hakları zayıflatmaz.
Fazla Çalışma Talimatı ve Zımni Talimat Meselesi
Fazla çalışmanın geçerli sayılması için kural olarak işverenin talebi ve işçinin onayı aranır. Ancak uzaktan çalışmanın doğası gereği işçinin işverenin fazla çalışma talebini reddetmesi pratikte çoğu zaman mümkün olmamaktadır. Bu noktada Yargıtay uygulaması ve doktrin önemli bir koruma getirmektedir. İşverenin açık bir talimatı bulunmasa dahi işçiye verilen işin hacmi ve niteliği gereği normal çalışma süresi içinde bitirilmesi mümkün değilse işverenin zımni talimatının bulunduğu kabul edilir.
İşveren işin verilen sürede bitmeyeceğini öngörebilecek durumdaysa sonradan fazla mesainin kendi talimatı olmadığını savunamaz. Bu nedenle iş sözleşmelerine veya işyeri yönetmeliklerine konulan yazılı onay olmadan fazla çalışma yapılamaz, yapılırsa ücret ödenmez şeklindeki kısıtlayıcı hükümlerin hukuki geçerliliği bulunmamaktadır. İşçiye yüklenen işin yoğunluğu, teslim tarihinin sıkışıklığı veya projelerin aciliyeti işçiyi mesai saatleri dışında çalışmaya zorluyorsa bu çalışmalar fazla çalışma olarak değerlendirilir. İşverenin bu çalışmalardan haberdar olması veya haberdar olabilecek durumda bulunması, örneğin işin sonucunu kabul etmesi, fazla çalışma ücretinin doğması için yeterlidir.
Fazla Çalışma Ücreti ve Serbest Zaman Seçeneği
Fazla çalışmalarda işçiye normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir. Haftalık çalışma süresinin sözleşmeyle kırk beş saatin altında belirlendiği durumlarda bu süreyi aşan ancak kırk beş saate kadar olan çalışmalar fazla sürelerle çalışma sayılır ve bu çalışmalar için saat ücretinin yüzde yirmi beş fazlası ödenir. İşçi dilerse zamlı ücret yerine fazla çalıştığı her saat karşılığında zamlı oranlara uygun serbest zaman kullanma hakkını da tercih edebilir. Ayrıca işçinin korunması amacıyla yıllık fazla çalışma süresi iki yüz yetmiş saat ile sınırlandırılmıştır.
Sonuç
Evden veya uzaktan çalışmak işçinin fazla mesai hakkını ortadan kaldırmaz. Haftalık kırk beş saati ya da günlük on bir saati aşan çalışmalar mekândan bağımsız olarak fazla çalışma sayılır ve zamlı ücrete tabidir. İşverenin açık talimatı olmasa bile işin yoğunluğu işçiyi mesai dışında çalışmaya zorluyorsa zımni talimatın varlığı kabul edilir. Bu nedenle uzaktan çalışan işçilerin fazla mesai alacaklarını talep etme imkânı hukuken güçlü bir zemine dayanmaktadır. Hak kaybı yaşanmaması açısından sürecin bir avukatın hukuki desteğiyle yürütülmesi önem taşımaktadır.