Yabancı Mahkeme Boşanma Kararının Tanınması ve Tenfizi
Hukuki Danışmanlık Almak İster Misiniz?
Av. Can Kilercioğlu ile doğrudan iletişime geçin.
Yabancı Mahkeme Boşanma Kararının Tanınması ve Tenfizi
Bandırma, Gönen ve Edincik'ten yurt dışında yaşayan pek çok kişi, bulunduğu ülkede boşandıktan sonra bu kararın Türkiye'de de geçerli olup olmadığını merak eder. Yabancı bir mahkemenin verdiği boşanma kararı, Türkiye'de kendiliğinden sonuç doğurmaz. Bu yazıda yabancı boşanma kararının tanınması ve tenfizinin ne olduğu, aralarındaki fark ve sürecin nasıl işlediği ele alınmaktadır.
TANIMA VE TENFİZ NE DEMEKTİR?
Yabancı bir ülkede verilen mahkeme kararı, o ülkede geçerli olsa da Türkiye'de doğrudan hüküm ifade etmez. Bir kararın Türkiye'de sonuç doğurabilmesi için, Türk mahkemeleri tarafından tanınması ya da tenfiz edilmesi gerekir. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 50. maddesi, yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'de icra edilebilmesini yetkili Türk mahkemesinin tenfiz kararına bağlar. Aynı Kanun'un 58. maddesi ise tanımayı düzenler ve yabancı kararın kesin delil ya da kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi için mahkemece tenfiz şartlarını taşıdığının tespit edilmesini arar. Boşanma kararları bakımından bu konu özellikle önemlidir, çünkü yurt dışında boşanan bir kişinin bu boşanmanın Türkiye nüfus kayıtlarına işlenmesini sağlaması gerekir. Aksi halde kişi, yabancı ülkede boşanmış olsa bile Türkiye kayıtlarında evli görünmeye devam eder. Bu durum, yeniden evlenme, miras ve nüfus işlemleri gibi birçok alanda sorun yaratabilir. Bu nedenle yurt dışında verilen boşanma kararının Türkiye'de resmen geçerli hale getirilmesi gerekir.
TANIMA İLE TENFİZ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Tanıma ve tenfiz sık sık karıştırılan iki kavramdır, ancak aralarında önemli bir fark bulunur. Tenfiz, yabancı mahkeme kararının Türkiye'de icra edilebilmesini, yani zorla yerine getirilebilmesini sağlar. Kararın içinde nafaka, tazminat ya da mal paylaşımı gibi yerine getirilmesi gereken bir edim varsa, bu edimin Türkiye'de uygulanabilmesi için tenfiz gerekir. Tanıma ise kararın Türkiye'de kesin hüküm ve kesin delil olarak kabul edilmesini sağlar, ancak ayrıca bir icra gerektirmez. Yalnızca boşanmanın tespit edilmesi ve nüfusa işlenmesi söz konusuysa, çoğu zaman tanıma yeterli olur. Bu nedenle içinde icra edilecek bir edim bulunmayan sade boşanma kararları için genellikle tanıma yoluna gidilir. Kararın içinde yerine getirilmesi gereken bir yükümlülük varsa tenfiz gündeme gelir. Hangi yolun izleneceği, yabancı kararın içeriğine göre belirlenir. İki yolun şartları büyük ölçüde ortak olmakla birlikte, tanımada bazı şartlar aranmaz. Bu ayrımın doğru yapılması, sürecin gereksiz yere uzamasını önler.
HANGİ MAHKEME YETKİLİDİR?
Yabancı boşanma kararının tanınması ya da tenfizi için Türkiye'de açılacak davada görevli ve yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi gerekir. Bu davalar, aile hukukuna ilişkin olduğundan aile mahkemelerinde görülür. Yetki bakımından ise kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri esas alınır. Kişinin Türkiye'de yerleşim yeri yoksa, kanunda öngörülen belirli yer mahkemeleri yetkili olur. Yurt dışında yaşayan kişiler bu davayı Türkiye'ye gelmeden, bir vekil aracılığıyla da takip edebilir. Bu durum, gurbetçi vatandaşlar için önemli bir kolaylıktır, çünkü çoğu kişi yalnızca bu işlem için ülkeye gelmek zorunda kalmadan sürecin yürütülmesini ister. Davanın doğru mahkemede açılması, sürecin sağlıklı ilerlemesi bakımından belirleyicidir. Yanlış ya da yetkisiz bir mahkemede açılan dava, görevsizlik ya da yetkisizlik kararıyla gecikmeye yol açabilir. Bu nedenle dava açılmadan önce görevli ve yetkili mahkemenin belirlenmesi önem taşır. Sürecin başında yapılan doğru bir yönlendirme, hem zaman hem de masraf kaybını önler.
HANGİ ŞARTLAR ARANIR VE BELGELER GEREKİR? TANIMADA MAHKEME NELERE BAKAR, NELERE BAKMAZ?
Yabancı boşanma kararının tanınması davasında mahkemenin görevi, kararın esasını yeniden incelemek değildir. Yani Türk mahkemesi, yurt dışındaki mahkemenin boşanmaya hükmederken haklı olup olmadığını yeniden yargılamaz. Tarafların kusurunu, boşanma sebebinin yerinde olup olmadığını ya da nafaka ve tazminatın miktarını tekrar tartışmaz. Mahkeme yalnızca, kanunda öngörülen tanıma şartlarının bulunup bulunmadığını denetler. Bu şartların başında kararın kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması gelir. Kamu düzenine aykırılık, dar biçimde değerlendirilir ve yalnızca Türk hukukunun temel ilkelerini açıkça zedeleyen durumlarda gündeme gelir. Örneğin yabancı kararın yalnızca Türk hukukundan farklı bir sonuç doğurmuş olması, tek başına tanımayı engellemez. Bu sınırlı inceleme, tanıma sürecinin görece hızlı ilerlemesini sağlar. Tarafların çoğu zaman en çok merak ettiği husus, sürecin ne kadar süreceği ve boşanmanın Türkiye kayıtlarına ne zaman işleneceğidir. Tanıma kararı kesinleştikten sonra, karar ilgili nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kişinin medeni hali güncellenir. Böylece kişi, Türkiye kayıtlarında da boşanmış olarak görünür. Bu güncelleme, yeniden evlenme ve diğer nüfus işlemleri bakımından belirleyicidir. Bu nedenle yurt dışında boşanan kişilerin, kararı Türkiye'de tanıtmayı ertelememesi yerinde olur. Sürecin erken tamamlanması, ileride yaşanabilecek karışıklıkları önler.
Yabancı boşanma kararının Türkiye'de tanınması ya da tenfiz edilmesi belirli şartlara bağlıdır. Öncelikle kararın, verildiği ülke kanunlarına göre kesinleşmiş olması gerekir. Kesinleşmemiş, yani hala itiraz edilebilir durumdaki bir karar tanınamaz. Bunun yanında, kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması aranır. Yabancı mahkemenin, o ülkeyle gerçek bir bağ olmaksızın kendini yetkili görmemiş olması gibi hususlar da değerlendirilir. Sürecin yürütülebilmesi için, yabancı mahkeme kararının aslı ve onaylı tercümesi ile kararın kesinleştiğini gösteren belgenin sunulması gerekir. Bu belgelerin, kararı veren ülkenin usulüne uygun biçimde onaylanmış olması beklenir. Belgelerdeki eksiklik ya da usule aykırılık, sürecin gecikmesine yol açabilir. Bu nedenle başvuru öncesinde gerekli belgelerin eksiksiz ve doğru biçimde hazırlanması önemlidir. Şartların sağlanması halinde mahkeme, yabancı boşanma kararını tanır ya da tenfiz eder ve karar Türkiye'de geçerli hale gelir. Böylece kişinin nüfus kaydı da güncellenerek boşanma Türkiye kayıtlarına işlenir.