Vergi Mükellefinin Bilgi Verme Ve Defter İbraz Ödevleri Nelerdir?
Hukuki Danışmanlık Almak İster Misiniz?
Av. Can Kilercioğlu ile doğrudan iletişime geçin.
VERGİ MÜKELLEFİNİN BİLGİ VERME VE DEFTER İBRAZ ÖDEVLERİ NELERDİR?
Kilercioğlu Hukuk & Danışmanlık olarak Bandırma, Çanakkale ve Bursa bölgesinde vergi hukuku ve vergi ceza hukuku alanında avukatlık ve danışmanlık hizmeti vermekteyiz. Vergi incelemesi süreçleri, mükellef ödevleri, defter ve belge uyuşmazlıkları ile vergi cezalarına karşı açılan davalarda savunma ve hukuki danışmanlık hizmeti sağlamaktayız.
Türk vergi sistemi büyük ölçüde beyan esasına dayanır. Yani mükellef kendi gelirini ve vergiye esas durumunu kendisi beyan eder. Bu sistemin doğru işleyebilmesi için mükelleflere bazı ödevler yüklenmiştir. Bilgi verme ve defter ibraz etme bu ödevlerin başında gelir. Bu ödevlerin yerine getirilmemesi çeşitli yaptırımlara yol açtığından, mükelleflerin bu yükümlülükleri bilmesi önemlidir. Bu yazıda mükellefin bilgi verme ve defter ibraz ödevleri ele alınmaktadır.
Beyan Sistemi ve Mükellef Ödevleri
Beyan usulünün geçerli olduğu sistemlerde, vergi idaresinin denetim görevini yerine getirebilmesi için mükelleflerden bilgi toplaması ve gerektiğinde kayıtları incelemesi gerekir. Çünkü idare, mükellefin beyanlarının doğru olup olmadığını ancak bu yolla kontrol edebilir. İşte bu ihtiyaç nedeniyle mükelleflere bilgi verme, defter tutma, belge düzenine uyma ve defter ile belgeleri ibraz etme gibi ödevler getirilmiştir.
Bilgi Verme Ödevi
Bilgi verme ödevi Vergi Usul Kanununda düzenlenmiştir. Bu ödev oldukça geniş bir kapsama sahiptir. Kanuna göre kamu kuruluşları, mükellefler ve mükellefle teması olan diğer kişiler, talep edilmesi halinde vergi idaresine bilgi vermek zorundadır. Hatta hakkında bilgi istenen mükellefle temas kurmuş olmak bile bu yükümlülük için yeterli olabilir. Bunun yanında mükellefin, vergilendirmeye konu olaylarla ilgili olarak sürekli biçimde idareye bilgi verme zorunluluğu da bulunur.
Bilgi verme ödevinin yerine getirilmemesi halinde, Vergi Usul Kanunu uyarınca kabahat niteliğinde idari para cezaları uygulanır.
Bilgi Vermekten Muaf Olanlar
Bilgi verme ödevinin önemli istisnaları vardır. Kanun, bazı kişileri meslek sırrı ve özel hayatın gizliliği gibi nedenlerle bu ödevden kısmen muaf tutmuştur. Buna göre iletişimin gizliliği kapsamında haberleşme bilgileri, doktor, diş hekimi, ebe ve diğer sağlık çalışanlarından hastaların hastalıklarına ilişkin bilgiler, avukatlardan müvekkilleriyle ilgili meslek sırrı niteliğindeki bilgiler ve tanıklıktan çekinebilecek kişiler arasındaki belgelere ilişkin bilgiler istenemez. Ancak doğrudan vergiyle ilgili olmak kaydıyla, doğan borç miktarı ve alacaklıların adları istenebilir.
Defter Tutma ve Belge Düzeni Ödevi
Mükellefin temel ödevlerinden biri de defter tutmaktır. Defter ve belgeler, beyana dayalı gerçek usulde vergilendirmenin temel kaynağını oluşturur. Hangi defterlerin tutulacağı mükellefin niteliğine göre değişir. Tacirler bilanço veya işletme esasına göre defter tutar, serbest meslek erbabı ve zirai kazanç elde edenler için ayrı defterler öngörülmüştür.
Bunun yanında mükellefler belge düzenine de uymak zorundadır. Fatura, sevk irsaliyesi, gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu, ücret bordrosu gibi belgelerin usulüne uygun düzenlenmesi bu ödev kapsamındadır. Günümüzde bu belge ve kayıtların önemli bir kısmı elektronik ortamda tutulmakta ve düzenlenmektedir.
Defter ve Belgeleri İbraz Ödevi
Defter ve belgeleri ibraz ödevi, mükellefin tuttuğu defter ve belgeleri, vergi incelemesi sırasında yetkili kişilere sunma yükümlülüğüdür. Bu ödev, vergi denetiminin fiilen gerçekleşebilmesi için son derece önemlidir. Çünkü idare, ancak defter ve belgeleri inceleyerek beyanların doğruluğunu denetleyebilir.
Bu ödevin yerine getirilmemesi, yani varlığı sabit olan defter ve belgelerin usulüne uygun bir incelemede ibraz edilmemesi, sadece idari bir yaptırımla kalmaz. Bu durum belirli koşullar altında gizleme sayılır ve vergi kaçakçılığı suçunu oluşturarak hapis cezası gerektirebilir. Bu nedenle ibraz ödevi, mükellefin en dikkatli olması gereken yükümlülüklerden biridir.
Ödevler ile Hakların Dengesi
Mükellefin bu ödevleri bulunmakla birlikte, hukuk düzeni mükellefe bazı haklar da tanımıştır. Adil, eşit ve saygılı hizmet alma hakkı, bilgi alma hakkı, mükellefe ilişkin bilgilerin gizliliği hakkı ve özel hayatın gizliliği hakkı bunların başında gelir. Ayrıca mükellefin, kendi aleyhine delil sunmama yönündeki anayasal güvenceyle bağlantılı hakları da gündeme gelebilir. Bu nedenle ödevlerin kapsamı ile mükellefin hakları arasındaki denge, her somut olayda dikkatle değerlendirilmelidir.
Sonuç
Vergi mükellefinin bilgi verme, defter tutma, belge düzenine uyma ve defter ile belgeleri ibraz etme gibi temel ödevleri bulunmaktadır. Bu ödevlerin yerine getirilmemesi idari para cezalarından hapis cezası gerektiren suçlara kadar uzanan sonuçlar doğurabilir. Özellikle defter ibraz ödevinin ihlali ağır sonuçlara yol açtığından, bir vergi incelemesi veya uyuşmazlığıyla karşılaşan mükellefin bir avukatın hukuki desteğini alması büyük önem taşımaktadır.