Şirketler Topluluğunda Hâkim Şirketin Sorumluluğu
Hukuki Danışmanlık Almak İster Misiniz?
Av. Can Kilercioğlu ile doğrudan iletişime geçin.
Şirketler Topluluğunda Hâkim Şirketin Sorumluluğu
Kilercioğlu Hukuk ve Danışmanlık olarak Bandırma, Bursa ve Çanakkale çevresinde ticaret ve şirketler hukuku alanında danışmanlık vermekte, şirketler topluluğunda hâkimiyetin kullanılmasından doğan uyuşmazlıklarda bağlı şirket, ortak ve hâkim şirket tarafına hukuki destek sağlamaktayız. Denkleştirme, tazminat ve sorumluluk davalarında temsil sunmaktayız.
Şirketler topluluğu, aralarında pay sahipliği veya sözleşme yoluyla hâkimiyet ilişkisi kurulan şirketlerden oluşur. Hâkim şirketin bağlı şirketi yönlendirme gücü, kimi zaman bağlı şirketin ve onun ortaklarının zararına kullanılır. Türk Ticaret Kanunu, bu gücün kötüye kullanılmasına karşı bağlı şirketi ve onun pay sahipleriyle alacaklılarını korumaya yönelik düzenlemeler getirmiştir. Bu yazıda hâkim şirketin sorumluluğunun çerçevesi ele alınmaktadır.
Hâkimiyetin Hukuka Aykırı Kullanılması Nedir?
Türk Ticaret Kanunu'nun 202. maddesi, hâkimiyetin bağlı şirketi zarara uğratacak biçimde kullanılmasını yasaklar. Bağlı şirketin fon, iş, varlık, personel, alacak veya borç devrine, kârının azaltılmasına, malvarlığının sınırlandırılmasına ya da kefalet, garanti ve aval yükümlülükleri altına girmeye zorlanması bu kapsamdadır. Aynı şekilde bağlı şirketin yatırımlarının durdurulması, tesislerinin yenilenmemesi veya gelişmesini sağlayacak faaliyetlerden kaçınılması da yasaklanmıştır. Bu işlemler tek başına hukuka aykırı olmasa da, bağlı şirketin zarara uğraması halinde hâkimiyetin hukuka aykırı kullanılması gündeme gelir.
Denkleştirme Yükümlülüğü
Topluluk menfaatinin önceliklendirilmesi bazı durumlarda bağlı şirketin zararına yol açabilir. Bu durumda hâkim şirket, bağlı şirketin uğradığı kaybı, kaybın doğduğu faaliyet yılı içinde denkleştirmek zorundadır. Denkleştirme aynı yıl içinde yapılamayacaksa, bağlı şirkete bu kayba eşit bir istem hakkı tanınmalıdır. Denkleştirme çeşitli yöntemlerle yapılabilir. Verilen kefalet veya garantinin karşı kefalet ya da avalle güvence altına alınması, bağlı şirkete lisans ve marka kullanım hakkı tanınması, ücretsiz araştırma geliştirme hizmeti sağlanması, bilgi birikiminin aktarılması veya sermaye artırımında öncelikli hak verilmesi bu yöntemlere örnektir.
Denkleştirme Yapılmazsa Ne Olur?
Hâkim şirket kaybı aynı faaliyet yılında denkleştirmez ya da bağlı şirkete istem hakkı tanımazsa, hâkimiyetin hukuka aykırı kullanılmasından doğan tazminat sorumluluğu doğar. Bu halde bağlı şirketin ortaklarının her biri ve şirket alacaklıları, hâkim şirkete ve kayıptan sorumlu yöneticilere karşı tazminat davası açabilir. Mahkeme, tazminat yerine bağlı şirket ortaklarının paylarının hâkim şirket tarafından satın alınmasına da karar verebilir. Dava sonucunda hükmedilen tazminat alacaklılara değil bağlı şirkete ödenir.
Tam Hâkimiyet Halinde Durum
Hâkim şirketin bağlı şirketin paylarının ve oy haklarının tamamına yakınını elinde bulundurduğu tam hâkimiyet halinde, hâkim şirket bağlı şirkete talimat verebilir ve bağlı şirket bu talimata uymakla yükümlüdür. Ancak bağlı şirketi ödeme güçlüğüne düşürecek ve varlığını tehdit edecek nitelikte talimat verilemez. Talimata uyan bağlı şirket yöneticileri, bu talimat sebebiyle doğan zarardan sorumlu tutulamaz. Asıl sorumlu, talimatı veren hâkim şirkettir. Bağlı şirketin alacaklıları, hâkim şirketin pay sahiplerine ve yöneticilerine karşı dava açabilir.
Güvenden Doğan Sorumluluk
Şirketler topluluğunun toplum ve tüketiciler nezdinde ulaştığı itibar, bağlı şirketler tarafından kullanıldığında güvenden doğan sorumluluk gündeme gelebilir. Bağlı şirketin, topluluğun yüksek itibarını kullanarak tüketiciye güven vermesi ve bu güvenin zarara yol açması halinde, Türk Ticaret Kanunu'nun 209. maddesi çerçevesinde hâkim şirket sorumlu tutulabilir. Bu sorumlulukta belirleyici ölçüt, topluluğun itibarının topluma güven verecek düzeyde yüksek olmasıdır.
Şirketler topluluğunda hâkim şirketin sorumluluğu, denkleştirme, tazminat ve pay satın alma talepleri gibi farklı yolları içeren çok katmanlı bir alandır. Zarara uğradığını düşünen bağlı şirket ortakları ve alacaklıları açısından da, sorumluluğu ileri sürülen hâkim şirket açısından da süreçte hak kaybı yaşanmaması için hukuki destek alınması önemlidir.