Şirket Hissesi Kişisel Mal mı Edinilmiş Mal mı? Boşanmada Doğru Nitelendirme Nasıl Yapılır?
Hukuki Danışmanlık Almak İster Misiniz?
Av. Can Kilercioğlu ile doğrudan iletişime geçin.
Şirket Hissesi Kişisel Mal mı Edinilmiş Mal mı? Boşanmada Doğru Nitelendirme Nasıl Yapılır?
Bandırma, Bursa ve Çanakkale bölgesinde aile hukuku ile ticaret hukukunun kesiştiği uyuşmazlıklarda; edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesi, şirket hisselerinin mal grubuna özgülenmesi ve katılma alacağı davalarında hukuki danışmanlık sunmaktayız.
Boşanma sürecinde mal rejimi tasfiyesinin en çetrefilli aşamalarından biri, şirket hissesinin hangi mal grubuna ait olduğunun belirlenmesidir. Bu belirleme hem hesaplanacak alacak miktarını hem de ispat yükünün kime düşeceğini doğrudan etkiler. Yanlış nitelendirme ya da nitelendirmeyi destekleyemeyen belgeler, ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
1. İki Temel Mal Grubu
Edinilmiş mallara katılma rejiminde iki ayrı malvarlığı grubu söz konusudur. Edinilmiş mallar, rejim süresince karşılığı verilerek edinilen mallardır; emek gelirleri, maaş, prim, kira geliri ve kişisel malların sağladığı gelirler bu grupta yer alır. Kişisel mallar ise rejim başlangıcında zaten mevcut olan, miras ya da bağışla gelen, kişisel kullanım eşyası niteliğindeki ve manevi tazminat olarak alınan mallardır. Aynı kural ikame değerler için de geçerlidir: Kişisel mal satılıp başka bir mal alınırsa yeni mal da kişisel mal sayılır.
Tasfiyede yalnızca edinilmiş mallar paylaşıma girer. Kişisel mallar her eşin egemenlik alanında kalmaya devam eder.
2. İki Aşamalı Nitelendirme Testi
Bir şirket hissesinin hangi gruba ait olduğunu belirlemek için iki aşamalı bir test uygulanır.
Birinci aşama zamansal sorgulamadır: Hisse evlilik birliğinin devamı sırasında mı edinildi? Hissenin edinim anının tespiti şirket türüne göre değişir. Anonim şirkette hamiline yazılı pay için senedin teslimi, nama yazılı pay için ciro ve zilyetlik devri, tescile bağlı paylar için ise ticaret sicili kaydı belirleyicidir. Limited şirkette devir ise yazılı ve noter onaylı sözleşme ile genel kurul onayının tamamlanmasını gerektirir; bu onay bir geçerlilik koşuludur.
İkinci aşama finansman kaynağının sorgulanmasıdır: Hisse hangi para ile alındı? Evlilik içi birikimden, maaştan ya da emek gelirinden karşılandıysa edinilmiş maldır. Evlilik öncesi tasarruftan, mirasa kalan paradan ya da alınan bağıştan karşılandıysa ikame ilkesi devreye girer ve hisse kişisel mal sayılır.
Bu iki testten en az biri kişisel sonuç veriyorsa, hisse kişisel mal olarak nitelendirilir. Her iki test de edinilmiş mal sonucu veriyorsa hisse tasfiyeye dahil olur.
3. Karineler ve İspat Yükü
Türk Medeni Kanunu'nun 222. maddesi belirleyici bir karinenin dayanağını oluşturur: Aksi ispatlanamayan mal edinilmiş mal sayılır. Bu karinenin pratikte ağır bir sonucu vardır. Kişisel mal iddiasında bulunan eş, o malın kişisel mal grubuna girdiğini belgelerle kanıtlamak zorundadır. Genel mahkeme uygulamasında banka dekontları, şirket kuruluş belgeleri, miras ilamları veya bağış belgeleri bu ispatta kullanılan temel araçlardır.
İspat yükü kişisel mal iddiasındaki eşe aittir ve bu yük ağırdır. Ayrıca bir mal hangi gruba ait olduğu belirlenemiyorsa edinilmiş mal sayılır; ait olunamayan borç da edinilmiş mal olarak değerlendirilir. Dolayısıyla belirsizlik her zaman tasfiyeyi talep eden tarafa yarar.
4. Karma Edinimler: Kısmen Kişisel, Kısmen Edinilmiş
Uygulamada sıkça rastlanan durumlardan biri karma finansmandır: Hissenin bir kısmı evlilik öncesi birikimle, bir kısmı ise evlilik içi gelirle karşılanmıştır. Bu durumda doktrinde ağırlıklı katkıya göre özgüleme yaklaşımı benimsenmektedir. Kişisel katkı ağır basıyorsa hisse kişisel mal, edinilmiş katkı ağır basıyorsa edinilmiş mal sayılır; eşitlik durumunda ise edinilmiş mal karinesi devreye girer.
Öte yandan bir eş diğerinin malına katkıda bulunmuşsa değer artış payı talep edebilir. Bu talebin dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun 227. maddesinde yer alır ve denkleştirmeden farklı bir müessesedir. Değer artış payı, aynı eşin kendi mal grupları arasındaki kaymalar için uygulanan denkleştirme ile karıştırılmamalıdır.
5. Mal Rejimi Sözleşmesiyle Statüyü Değiştirme
Kanun, belirli koşullar altında bir malın statüsünün sözleşmeyle değiştirilebilmesine olanak tanımaktadır. Türk Medeni Kanunu'nun 221. maddesi uyarınca mesleğin icrasından ya da işletme faaliyetinden doğan edinilmiş mallar, noter düzenleme şeklinde yapılan bir mal rejimi sözleşmesiyle kişisel mal sayılabilir. Ancak bu imkân salt yatırım amaçlı edinimlere uygulanamaz; borsada işlem gören ya da yatırım portföyü niteliğindeki pay senetleri bu kapsamın dışında kalır.
Sonuç
Şirket hissesinin kişisel mi yoksa edinilmiş mal mı olduğunu belirlemek, tek başına bir belge incelemesi değil, zamansal sorgulama ve finansman kaynağı analizini birleştiren sistematik bir testin uygulanmasını gerektirir. Doğru nitelendirme, tasfiyede talep edilecek alacağın sınırlarını ve ispat yükünü belirler. Bu nedenle boşanma sürecine giren her iki tarafın da şirket hisselerine ilişkin belgelerini önceden düzenli tutması ve sürece erken aşamada hukuki destek alması büyük önem taşır.