Sendikal Tazminat ve Sendikal Nedenle Fesih Nedir?
Hukuki Danışmanlık Almak İster Misiniz?
Av. Can Kilercioğlu ile doğrudan iletişime geçin.
Sendikal Tazminat ve Sendikal Nedenle Fesih Nedir?
Bandırma, Erdek ve Biga'da sendikaya üye olduğu ya da sendikal faaliyette bulunduğu için işten çıkarıldığını düşünen işçiler, sendikal tazminatı merak eder. Sendika özgürlüğü, kanunla güvence altına alınmış temel bir haktır. Bu yazıda sendika özgürlüğünün güvencesi, sendikal ayrımcılık ve sendikal tazminat genel hatlarıyla ele alınmaktadır.
SENDİKA ÖZGÜRLÜĞÜNÜN GÜVENCESİ NEDİR?
Sendika özgürlüğü, işçilerin sendika kurma, sendikaya üye olma ya da olmama ve sendikal faaliyette bulunma haklarını kapsar. Bu özgürlük, kanunla güvence altına alınmıştır. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 25. maddesi, sendika özgürlüğünün güvencesini düzenler. Buna göre, işçilerin işe alınmaları, belli bir sendikaya üye olmaları veya olmamaları ya da üyeliklerini sürdürmeleri veya bırakmaları şartına bağlanamaz. Yani bir işçinin işe alınması ya da çalıştırılması, sendikal tercihlerine göre belirlenemez. Bu düzenlemenin amacı, işçilerin sendikal haklarını serbestçe ve baskı altında kalmadan kullanabilmesini sağlamaktır. Sendika özgürlüğü, hem bireysel hem de toplu düzeyde önemli bir haktır. Çünkü işçilerin örgütlenmesi, çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve haklarının korunması bakımından belirleyicidir. Bu nedenle kanun, işçilerin sendikal tercihleri nedeniyle olumsuz bir işleme tabi tutulmasını yasaklamıştır. Sendika özgürlüğünün güvencesi, işçiyi hem işe alınma aşamasında hem de çalışma sırasında ve iş ilişkisinin sona ermesinde korur. Bu güvenceye aykırı davranışlar, çeşitli sonuçlar doğurur. Bu nedenle sendika özgürlüğü, çalışma hayatının temel ilkelerinden biri olarak değerlendirilir.
SENDİKAL AYRIMCILIK HANGİ HALLERDE OLUR?
Sendikal ayrımcılık, işçiye sendikal tercihleri nedeniyle farklı ve olumsuz bir işlem uygulanmasıdır. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 25. maddesine göre işveren, bir sendikaya üye olan işçilerle üye olmayan işçiler ya da farklı sendikalara üye olan işçiler arasında, çalışma şartları veya çalıştırmaya son verilmesi bakımından ayrım yapamaz. Yani işveren, işçinin sendikal tercihine göre onu diğer işçilerden farklı bir muameleye tabi tutamaz. Bunun yanında, işçiler sendikaya üye olmaları ya da olmamaları, iş saatleri dışında veya işverenin izniyle iş saatleri içinde sendikal faaliyette bulunmaları nedeniyle işten çıkarılamaz ya da farklı işleme tabi tutulamaz. Sendikal ayrımcılık, farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. Örneğin sendikaya üye olan bir işçinin ücretinde, çalışma koşullarında ya da terfi imkanlarında olumsuz bir farklılaştırma yapılması bu kapsamda değerlendirilebilir. En ağır sendikal ayrımcılık biçimlerinden biri ise işçinin sendikal nedenle işten çıkarılmasıdır. Bu düzenlemeler, işçinin sendikal haklarını kullanması nedeniyle cezalandırılmasını önlemeyi amaçlar. Bu nedenle sendikal ayrımcılık iddiasında, işçiye uygulanan işlemin sendikal bir nedene dayanıp dayanmadığının değerlendirilmesi gerekir. Bu değerlendirme, olayın sonucunu doğrudan etkiler.
SENDİKAL NEDENLE FESİH VE İŞE İADE NASIL İŞLER?
Sendikal ayrımcılığın en ağır biçimi, iş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedilmesidir. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 25. maddesi bu duruma özel sonuçlar bağlamıştır. Sendikal bir nedenle iş sözleşmesi feshedilen işçi, İş Kanunu'nun ilgili hükümlerine göre dava açma hakkına sahiptir. Yani sendikal nedenle işten çıkarılan işçi, işe iade talebinde bulunabilir. İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiğinin tespit edilmesi halinde, işçinin başvurusu üzerine, işverenin işe başlatması ya da başlatmaması şartına bağlı olmaksızın sendikal tazminata karar verilir. Bu, sendikal fesihte işçiye tanınan önemli bir güvencedir. Çünkü işçi, işe geri başlatılmasa dahi sendikal tazminata hak kazanır. Ancak işçinin işe başlatılmaması halinde, ayrıca genel işe iade hükümlerindeki tazminata hükmedilmez. Bir başka önemli nokta, işçinin genel hükümlere göre işe iade davası açmamış olmasının, sendikal tazminat talebini engellememesidir. Yani işçi, işe iade davası açmasa bile sendikal tazminat isteyebilir. Bu düzenlemeler, sendikal nedenle işten çıkarılan işçiyi güçlü biçimde korur. Bu nedenle sendikal fesihle karşılaşan işçinin, hem işe iade hem de sendikal tazminat imkanlarını birlikte değerlendirmesi yerinde olur.
SENDİKAL TAZMİNAT NE KADARDIR VE İSPAT YÜKÜ KİMDEDİR?
Sendikal tazminat, işçiye sendika özgürlüğüne aykırı davranılması halinde ödenen bir tazminattır. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 25. maddesine göre, işverenin sendika özgürlüğüne aykırı hareket etmesi halinde işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir. Yani sendikal tazminat, işçinin en az bir yıllık ücreti kadardır ve bu bir alt sınır oluşturur. Bu tutar, sendikal ayrımcılığın ağırlığına göre daha yüksek de belirlenebilir. İspat yükü bakımından da özel bir düzenleme bulunur. İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği iddiasıyla açılan davada, feshin nedenini ispat yükümlülüğü işverene aittir. Yani işveren, feshin sendikal bir nedene değil, başka bir haklı nedene dayandığını ispatlamak zorundadır. İşçi, feshin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia ediyorsa, feshin sendikal nedene dayandığını ispatla yükümlü olur. Fesih dışındaki sendikal ayrımcılık iddialarında ise ispat yükü kural olarak işçidedir. Ancak işçi, sendikal ayrımcılığı güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyarsa, bu kez işveren davranışının nedenini ispatlamakla yükümlü olur. Bu ispat kuralları, işçiyi koruyan önemli düzenlemelerdir. Bu nedenle sendikal tazminat davalarında ispat konusu belirleyici bir rol oynar.
SENDİKAL TAZMİNAT DIŞINDA HANGİ HAKLAR GÜNDEME GELİR?
Sendikal nedenle iş sözleşmesi feshedilen işçinin hakları, yalnızca sendikal tazminatla sınırlı değildir. İşçi, iş ilişkisinin sona ermesine bağlı olarak doğan diğer haklarını da talep edebilir. Bunların başında kıdem tazminatı gelir. İşçi, koşulları taşıması halinde çalıştığı süreye bağlı olarak kıdem tazminatına hak kazanır. Bunun yanında, ödenmemiş ücret, fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti ve benzeri işçilik alacakları da gündeme gelebilir. Sendikal tazminat, bu haklardan ayrı ve bunlara ek olarak talep edilebilen özel bir tazminattır. Yani işçi, hem sendikal tazminatı hem de diğer işçilik alacaklarını birlikte isteyebilir. Bu durum, sendikal nedenle işten çıkarılan işçiyi güçlü biçimde koruyan bir düzenlemedir. İşçinin bu haklara kavuşabilmesi için, taleplerini süresi içinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürmesi gerekir. Ayrıca sendikal nedenin ortaya konması, sendikal tazminat bakımından belirleyici olduğundan, işçinin bu konudaki delilleri hazır bulundurması yerinde olur. Bu nedenle sendikal nedenle işten çıkarılan bir işçinin, hem sendikal tazminatı hem de diğer işçilik alacaklarını birlikte değerlendirmesi önem taşır. Böylece işçi, sendikal ayrımcılık nedeniyle uğradığı kaybı bütünüyle karşılayacak biçimde haklarını arayabilir. Sürecin doğru yürütülmesi, işçinin bütün haklarına eksiksiz kavuşmasını sağlar.