Manevi Tazminat
MANEVİ TAZMİNAT
Kilercioğlu Hukuk & Danışmanlık olarak; Gönen, Bandırma ve Balıkesir bölgesinde manevi tazminat uyuşmazlıklarına ilişkin hukuki süreçleri yürüten bir hukuk bürosuyuz. Özellikle özel hayatın ihlali, onur ve saygınlığa saldırı ile aile hukuku ilişkilerinden doğan manevi tazminat taleplerinde hukuki temsil ve danışmanlık hizmeti sunmaktayız.
I.Giriş
Manevi tazminat, kişilik haklarının ihlali sonucu bireyin uğradığı manevi zararın kısmen de olsa giderilmesini amaçlayan, özel hukuk yaptırımlarından biridir. Türk hukukunda manevi tazminat, hem haksız fiil hem de sözleşmeye aykırılık halleri bakımından kabul edilmiş; özellikle kişilik haklarının korunması bağlamında merkezi bir rol üstlenmiştir. Bu çalışmada manevi tazminatın hukuki niteliği, şartları, amacı ve belirlenmesinde hâkimin takdir yetkisi doktrin ve Yargıtay içtihatları ışığında incelenmektedir.
II.Manevi Tazminat Kavramı ve Hukuki Dayanağı
Manevi tazminat, maddi bir eksilme ile ölçülemeyen; bireyin ruhsal bütünlüğünde, şeref ve haysiyetinde, sosyal kişiliğinde meydana gelen zararların giderilmesini amaçlayan bir tazminat türüdür. Türk hukukunda manevi tazminatın temel dayanağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesi olup, hüküm şu şekildedir:
“Hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir.
Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir.”
Bu düzenleme ile kanun koyucu, manevi zararın varlığını ve giderilebilirliğini açıkça kabul etmiş; ancak miktarın belirlenmesini hâkimin takdirine bırakmıştır.
III.Manevi Tazminatın Hukuki Niteliği ve Amacı
Doktrinde manevi tazminatın hukuki niteliği tartışmalıdır. Genel kabul gören görüşe göre manevi tazminat:
- Cezalandırma amacı taşımaz,
- Zenginleşme aracı değildir,
- Tatmin (teselli) fonksiyonu görür.
Yargıtay da yerleşik içtihatlarında manevi tazminatın amacını, “zarar görenin yaşadığı elem ve ızdırabın bir nebze hafifletilmesi” olarak tanımlamaktadır. Dolayısıyla manevi tazminat, klasik anlamda zararın aynen veya nakden telafisi değil; psikolojik ve duygusal bir dengeleme aracıdır.
IV.Manevi Tazminatın Şartları
Manevi tazminata hükmedilebilmesi için genel olarak aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
1. Hukuka Aykırı Bir Fiil
Kişilik haklarını ihlal eden davranışın hukuka aykırı olması gerekir. Hukuka uygunluk nedenleri (rıza, üstün kamu yararı, kanun hükmünün icrası vb.) mevcutsa manevi tazminat talebi reddedilir.
2. Manevi Zarar
Zarar görenin ruhsal dünyasında elem, acı, üzüntü veya sosyal itibar kaybı meydana gelmelidir. Manevi zararın ispatı çoğu zaman olayın niteliğinden karine yoluyla kabul edilir.
3. Kusur
TBK m. 56 kapsamında kural olarak kusur aranır. Ancak kişilik haklarının ağır ihlali hâlinde kusurun varlığı geniş yorumlanmaktadır.
4. İlliyet Bağı
Zarar ile hukuka aykırı fiil arasında uygun nedensellik bağının bulunması gerekir.
V.Manevi Tazminatın Belirlenmesinde Hâkimin Takdir Yetkisi
Manevi tazminatın miktarı kanunda belirlenmemiştir. TBK m. 56 gereği hâkim, olayın özelliklerini dikkate alarak uygun bir miktara hükmeder. Bu kapsamda:
- Fiilin ağırlığı,
- Kusurun derecesi,
- Tarafların sosyal ve ekonomik durumları,
- İhlalin etkisi ve yaygınlığı,
- Toplumdaki algı
gibi ölçütler değerlendirilir.
Yargıtay, hâkimin takdir yetkisinin sınırsız olmadığını, verilen miktarın “adil, ölçülü ve hakkaniyete uygun” olması gerektiğini vurgulamaktadır.
VI.Manevi Tazminatın Uygulama Alanları
Manevi tazminat, Türk hukukunda geniş bir uygulama alanına sahiptir. Başlıca alanlar şunlardır:
- Kişilik haklarına saldırı (hakaret, iftira, özel hayatın ihlali)
- Bedensel zarar ve ölüm
- Boşanma davaları
- Basın yoluyla kişilik hakkı ihlali
VII.Değerlendirme ve Sonuç
Manevi tazminat, modern hukuk sistemlerinde bireyin yalnızca malvarlığını değil, kişiliğini ve onurunu da koruma altına alan önemli bir hukuki araçtır. Türk hukukunda manevi tazminatın geniş uygulama alanı bulması, kişilik haklarına verilen önemin bir göstergesidir.