İşe İade Davası: İşten Çıkarıldım, Nasıl İşe Dönebilirim?
İşe İade Davası: İşten Çıkarıldım, Nasıl İşe Dönebilirim?
Gönen, Bandırma ve Balıkesir bölgesinde iş hukuku alanında; işe iade davaları, kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai ve diğer işçi alacakları konularında işçi ve işveren tarafına yönelik danışmanlık ve dava takip hizmetleri sunmaktayız.
Giriş
"Bugün işten çıkarıldım, ne yapabilirim?" Bu soru, her gün pek çok çalışan tarafından soruluyor. Haksız ya da geçersiz bir nedenle işten çıkarılan işçiler için hukukun sunduğu en güçlü araçlardan biri işe iade davasıdır.
İşe iade davası; geçersiz sebeple iş sözleşmesi feshedilen işçinin işine geri dönmesini ya da bu mümkün olmazsa önemli tazminatlar almasını sağlayan bir dava türüdür. Ancak bu davayı açabilmek için belirli koşulların sağlanması ve sürelerin kaçırılmaması büyük önem taşır.
I. İşe İade Davası Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 18-21. maddeleri arasında düzenlenen işe iade davası; işverenin iş sözleşmesini geçerli bir sebep göstermeksizin ya da kanunda sayılan geçerli sebepler dışında feshetmesi hâlinde, işçinin işine iade edilmesini ya da en azından boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı almasını talep ettiği davadır.
Bu dava, işçiyi keyfi işten çıkarmalara karşı korumak amacıyla getirilmiş bir iş güvencesi mekanizmasıdır. Fesih hakkının sınırsız kullanılmasını önler; işverene feshini geçerli bir sebebe dayandırma zorunluluğu getirir.
II. Kimler İşe İade Davası Açabilir?
İşe iade davası açabilmek için dört koşulun aynı anda sağlanması gerekir:
1. İş Kanunu'na Tabi Olmak
İşe iade davası yalnızca 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki işçiler için geçerlidir. Basın İş Kanunu veya Deniz İş Kanunu'na tabi çalışanlar için farklı düzenlemeler uygulanır.
2. En Az 30 İşçi Çalıştıran Bir İşyerinde Çalışmak
İşe iade güvencesinden yararlanabilmek için işçinin çalıştığı işyerinde veya işverenin Türkiye genelindeki tüm işyerlerinde toplam en az 30 işçi çalışıyor olması gerekir. Aynı işverenin farklı şehirlerdeki işyerleri bir arada hesaba katılır. 30 kişiden az işçi çalıştıran işyerlerinde iş güvencesi hükümleri uygulanmaz.
3. En Az 6 Ay Kıdeme Sahip Olmak
İşçinin aynı işverenin işyerinde en az 6 aydır çalışıyor olması gerekir. Yeraltı işlerinde çalışanlarda bu koşul aranmaz. 6 aylık kıdem hesaplanırken aynı işverenin farklı işyerlerindeki çalışma süreleri de birleştirilir.
4. Belirsiz Süreli İş Sözleşmesiyle Çalışmak
Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler kural olarak işe iade davası açamaz. Ancak belirli süreli sözleşmenin objektif koşullar gerçekleşmeksizin defalarca yenilenmiş olması hâlinde, sözleşme belirsiz süreli kabul edilebilir ve bu durumda iş güvencesi hükümleri devreye girebilir.
III. Geçerli Sebep Nedir, Geçersiz Sebep Nedir?
İşe iade davasının merkezinde şu soru yatmaktadır: İşveren sözleşmeyi feshederken geçerli bir sebep göstermiş midir?
Geçerli Fesih Sebepleri
İş Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca geçerli fesih nedenleri iki ana kategoride toplanır:
•İşçinin yetersizliğinden kaynaklanan sebepler: Verimsizlik, performans düşüklüğü, uyum sorunu, hastalık nedeniyle devamsızlık gibi işçiye ilişkin gerekçeler.
•İşyeri gerekliliklerinden kaynaklanan sebepler: Ekonomik güçlükler, teknolojik değişiklikler, yeniden yapılanma, iş hacminin azalması gibi işletmeye ilişkin gerekçeler.
Geçersiz Fesih Örnekleri
Yargı tarafından geçersiz kabul edilen fesih nedenlerinden bazıları şunlardır:
•Sendika üyeliği veya sendikal faaliyet
•Hamilelik veya doğum izninde bulunmak
•İşyerinde şikayette bulunmak ya da dava açmak
•Irk, dil, din, cinsiyet gibi ayrımcılık temelli gerekçeler
•Yeterli araştırma yapılmadan ve savunma alınmadan verilen disiplin cezaları
•Somut ve ispat edilebilir bir gerekçeye dayanmayan soyut değerlendirmeler ("işe uyum sağlayamadı", "verimli değil" gibi)
IV. Dava Açmadan Önce Zorunlu Arabuluculuk
2018 yılından itibaren işe iade davaları açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Arabuluculuk aşaması tamamlanmadan doğrudan mahkemeye başvurmak mümkün değildir; aksi hâlde dava usul eksikliği nedeniyle reddedilir.
Arabuluculuk sürecinde taraflar anlaşırsa dava açılmasına gerek kalmaz. Anlaşma sağlanamazsa arabulucu bir tutanak düzenler ve bu tutanakla birlikte mahkemeye başvurulabilir.
İşçi, işten çıkarıldığı tarihi izleyen 1 ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Bu süre kaçırılırsa işe iade hakkı ortadan kalkar. Arabuluculuk görüşmelerinin sonuçsuz kalmasından itibaren ise 2 hafta içinde mahkemeye başvurulmalıdır.
V. Dava Süreci Nasıl İşler?
İşe iade davaları, iş mahkemelerinde ya da iş mahkemesi sıfatıyla görev yapan asliye hukuk mahkemelerinde görülür. Yargılama sürecinde mahkeme öncelikle feshin geçerliliğini denetler. İspat yükü genel olarak işverendedir; işveren, feshin geçerli bir sebebe dayandığını kanıtlamakla yükümlüdür.
Mahkeme, tanık dinleyebilir, işyeri kayıtlarını inceleyebilir ve gerektiğinde bilirkişiye başvurabilir. İstinaf ve temyiz aşamaları da dahil olmak üzere dava süreci ortalama 1-2 yıl sürebilmektedir.
VI. Davayı Kazanırsam Ne Alırım?
İşe iade davasında işçi lehine karar verilmesi hâlinde üç farklı sonuç doğar:
1. İşe İade Kararı
Mahkeme, işçinin işine iade edilmesine hükmeder. İşveren bu kararı tebliğ aldıktan sonra 10 iş günü içinde işçiyi işe başlatmak zorundadır. İşçi de davayı kazandıktan sonra 10 iş günü içinde işe başlamak istediğini işverene bildirmelidir.
2. Boşta Geçen Süre Ücreti
İşveren, fesih tarihinden işe başlatma tarihine kadar geçen süre için —en fazla 4 aya kadar— işçinin ücreti ve diğer haklarını ödemek zorundadır. Bu ödeme, hem işçi hem de işveren adına SGK primlerine de yansıtılır.
3. İşe Başlatmama Tazminatı
İşveren, mahkeme kararına rağmen işçiyi işe başlatmak istemezse, 4 ila 8 aylık brüt ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ödemek zorundadır. Bu tazminatın miktarını mahkeme; kıdem, feshin nedeni ve ağırlığı gibi kriterleri göz önünde tutarak belirler.
Önemli: İşçi, işe iade kararının yanı sıra kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer işçi alacaklarını da ayrı bir davayla ya da aynı davada talep edebilir. İşe iade kararının işçi lehine sonuçlanması, ayrıca tazminat taleplerini ortadan kaldırmaz.
VII. Sıkça Sorulan Sorular
İşveren fesih sebebi bildirmeden çıkardı. Ne yapmalıyım?
İşçi, işten çıkarılmadan önce veya çıkarılma anında gerekçe öğrenemiyorsa, işverenin yazılı fesih bildirimini talep etme hakkı vardır. Fesih bildiriminde gerekçe gösterilmemesi ya da gösterilen gerekçenin yetersiz olması, işe iade davasında işçi lehine güçlü bir argüman oluşturur.
Tazminatlarımı aldım, yine de dava açabilir miyim?
Kıdem ve ihbar tazminatını almış olmak, işe iade davası açılmasına engel teşkil etmez. Ancak işveren, ödeme yaparak işçinin açık ya da örtülü biçimde feshi kabul ettiğini savunabilir. Bu nedenle tazminat alındıktan sonra dava açılması hâlinde hukuki durumun dikkatle değerlendirilmesi gerekir.
İşveren "deneme süresi" diyerek çıkardı. Dava açabilir miyim?
Deneme süresi, genellikle iş sözleşmesinin başından itibaren en fazla 2 ay olarak belirlenir (toplu iş sözleşmelerinde 4 aya çıkarılabilir). Deneme süresi içinde her iki taraf da sözleşmeyi bildirim süresine uymaksızın feshedebilir ve bu dönemde iş güvencesi hükümleri uygulanmaz. Ancak deneme süresinin gerçekte uygulandığının ispat yükü işverendedir.
Sonuç
Haksız işten çıkarılma, pek çok çalışan için hem maddi hem de psikolojik açıdan yıkıcı sonuçlar doğurmaktadır. Türk iş hukuku, bu duruma karşı işçiye güçlü bir araç sunmaktadır: İşe iade davası.
Ancak bu davayı açabilmek için yasal koşulların sağlanması ve arabuluculuğa başvuru için 1 aylık sürenin kaçırılmaması kritik önem taşır. İşten çıkarıldıktan sonra ne yapacağınızdan emin değilseniz, gecikmeden bir iş hukuku avukatına danışmanızı tavsiye ederiz.